در این مقاله نخست مفاهیم شکاف، گسست، انقطاع و تفاوت نسلی تعریف شده و از این میان مفهوم شکاف نسلی به‏عنوان رایج‏ترین مفهوم و مسئله اجتماعی تعیین شده است. سپس به نقل از بنگستون سه دیدگاه عمده در باره شکاف یا گسست نسلی توضیح داده شده است: 1- دیدگاهی که از وجود "شکاف بزرگ" حمایت می‏کند، 2- دیدگاهی که در نقطه مقابل، شکاف بزرگ را توهم دانسته و آن را ناشی از فریب افکار عمومی از سوی رسانه‏های عمومی می‏داند و 3- دیدگاه سوم، دیدگاهی است بین دو دیدگاه پیشین و اعتقاد به وجود "گسست و تفاوت انتخابی" میان نسل‏ها دارد.در بررسی شکاف نسلی در ایران نیز چهار دیدگاه مطرح شده است: 1-‏ دیدگاه کسانی‏که از وجود شکاف نسلی در ایران دفاع می‏کنند، 2- دیدگاه کسانی‏که به تفاوت نسلی قائل‏اند و نه شکاف یا گسست نسلی، 3- دیدگاه کسانی‏که مساله اصلی را گسست فرهنگی می‏دانند و نه گسست نسلی و 4- دیدگاه افرادی که با بیم و امید به این پدیده نظر دارند و معتقدند شرایط فعلی پتانسیل گسترش تفاوت نسلی را تا سرحد شکاف نسلی دارد، منوط به اینکه مدیریت صحیح نشود.به‏منظور آزمون فرضیه‏ها، داده‏‏های دو طرح ملی تحول ارزش‏ها و نگرش‏ها در سال‏های 79 و 82 بررسی شده است. بر اساس ‏یافته‏های این دو طرح، می‏توان گفت در هر سه حوزه ارزش‏های دینی، سیاسی و اجتماعی، در برخی زمینه‏ها تفاوت آشکاری میان جوانان و بزرگساﻻن مشاهده نمی‏شود و در برخی زمینه‏ها نه تنها تفاوت زیادی در میان جوانان و بزرگسالان دیده می‏شود، بلکه این تفاوت در طی زمان ‏بیشتر نیز شده است.

مقاله حاضر با رویکردی در جهت شناخت چالش هایی که در برابر خانواده ایرانی قرار دارد پدیده «شکاف نسلی» را مورد توجه قرار داده است. پس از طرح مساله، با تعریف و تفکیک معنایی میان چهار مفهوم مشابه؛ تفاوت، تعارض، گسست، و شکاف نسلی، به تحلیل نظریه ها و پژوهش های مرتبط و تقابل مساله شکاف نسلی با ساختار خانواده امروزین در ایران پرداخته است. دراین راستا از داده ها و نتایج تعدادی از پژوهش ها در ایران که به طور کلی به تضاد ارزشی میان نسلها پرداخته اند بهره گرفته شده است. براین اساس، هدف مقاله حاضر شناخت وضع موجود در زمینه شکاف نسلی و بررسی و تحلیل عواملی است که شکاف بین نسلها در خانواده معلول آن است. با در نظر گرفتن عوامل متعدد و متنوع موجود، در بررسی یافته های پژوهش های انجام شده تفاوت قابل ملاحظه ای بین گروه های سنی در ایران مشاهده نشده است. در زمینه رویارویی ارزش های نسلی با خانواده و روابط میان نسلی و درون نسلی در درون آن، تفاوت های قابل ملاحظه ای در عرصه ارزش های خانوادگی میان نسل ها وجود ندارد و کمابیش نوعی وفاق جمعی در رابطه با این ارزش ها، میان نسل جوان و بزرگسال جامعه دیده می شود. البته می توان گفت در عرصه عمومی فرهنگ جامعه ایران شکاف عمیق و اختلاف قابل تاملی وجود ندارد اما شکاف نسلی موجود، در نقطه مقابل عرصه عمومی، در عرصه زندگی خصوصی آحاد جامعه ما موضوعیت می یابد.

پس از جنگ جهانی دوم کشورهای در حال توسعه به شدت رشد کردند و تحولات اجتماعی مانند جنبش های اجتماعی را تجربه کردند در پس این تحولات ساختاری عینی تحولاتی از نوع ذهنی در لایه های زیرین اجتماعی حاصل شد که تغییر موقعیت اجتماعی جوانان حاصل یک چنین تحولاتی بود. ایران نیز تحت تأثیر برخی از تحولات همچون افزایش جمعیت، گسترش شهرنشینی و جهانی شدن قرار گرفت که از جمله پیامدهای این تحولات مهم، شکاف بین نسل ها می باشد. لذا توجه به مسئله شکاف بین نسل ها در ایران و نحوه سیاستگذاری برای مدیریت آن از درجه اهمیت بالائی برخوردار است. بنابراین با توجه به نظریه تئوری تناقض پرورش اجتماعی اولیه و ثانویه برگر و لاکمن ضمن بررسی علل شکاف بین نسل ها در ایران در چارچوب مدل سیاستگذاری چرخه ای جونز اقدام به ارائه راه حل شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و جمع آوری داده ها به روش کتابخانه ای است. یافته های تحقیق بیانگر آن است که نحوه تعامل سه نهاد دین، دولت و خانواده تأثیر بسزائی در کاهش یا افزایش شکاف نسلی دارد همچنین گسترش شهر نشینی و افزایش جمعیت و انقلاب اطلاعات و ارتباطات نسل جدید را با دنیای جدیدی مواجه کرده و ارزشها، هنجارها و فرهنگ او را دچار تغییر و تحول می نماید. نتیجه تحقیق بیانگر وجود شکاف نسلی در ایران و ضرورت توجه و سیاستگذاری در این زمینه می باشد.

تفاوت بین نسلی با توجه به اهمیت آن در جامعه ایران، از جمله مباحثی است که در دهه های اخیر مورد توجه جامعه شناسان قرار گرفته است. تفاوت بین نسلی به معنای وجود اختلاف نظرهای مهم میان دو نسل والدین و فرزندان در جنبه های مختلف زندگی نظیر الگوی همسرگزینی، الگوی مصرف کالای فرهنگی، نحوه گذران اوقات فراغت، رفتار دینی، نگرش به جنسیت است. جامعه ایران در دهه های اخیر در جریان تحولات فرهنگی و اجتماعی وسیعی قرار گرفته است. این تحولات به ویژه در خانواده ها چشمگیر بوده است. یکی از مهم ترین تحولات، برجسته تر شدن تفاوت های ارزشی میان فرزندان و والدین است که موجب شده خانواده ها در معرض چالش های جدی قرار گیرند. چالش هایی که به نظر می رسد شکل سنتی خانواده را زیر سوال برده است. این پژوهش با استفاده از نظریات افرادی نظیر مانهایم (تجارب نسلی)، و بنگستون (جامعه پذیری نسل ها) و اینگلهارت (دگرگونی ارزش ها)، تلاش کرده است تا تفاوت بین نسلی در خانواده را تشریح کند. روش تحقیق در این پژوهش با استفاده از روش پیمایش و از طریق پرس و جو در دو منطقه سه و هفده شهر تهران و با نمونه ای 398 نفری انجام شده است. تکنیک های آماری مورد استفاده، آماره های شاخص تمرکز و تشتت، آزمون اف و تحلیل عاملی بوده است. یافته ها نشان می دهد میان والدین و فرزندان تفاوت بین نسلی تا حدی وجود دارد لیکن شاخص کل نشان می دهد این تفاوت بین نسلی شکل بحرانی ندارد. در واقع ما شاهد نوعی وفاق نسبی هستیم بیشترین حوزه های تفاوت نسلی میان فرزندان و والدین در؛ دوستی دختر با پسر بوده است و کمترین تفاوت در معاشرت با دوستان همجنس بوده است.

1مروری بر سیر تحول نظام های آموزشی نشان می دهد به رغم پیشرفت هایی که در حوزه های گوناگون دانش صورت گرفته است، ساختار، شــیوه های آموزشی، مکان آموزش، مفاهیم، مدرس، یادگیرنده و مدیران آموزشی تغییر اندکی کرده اند (1). این در حالی است که «تفاوت های نسل» در تجارب و انتظارات آموزشی به شدت بازتاب می یابد (2) و موجب می شود راهبردها و روش های تدریسی که برای نسل های گذشته اثربخش بوده، برای نسل آینده کارایی لازم و مطلوب نداشته باشد (3). با توجه به تفاوت های نسلی و شناخت موج جدید یادگیرندگان، بازنگری مستمر در راهبردهای یاددهی-یادگیری و طراحی راهبردهای نوین تدریس ضرورت دارد (4). شکاف نسلی به تفاوت در چارچوب های تفکر، باورها و ارزش های بین نسل ها تلقی می شود (5) و نسل ها به عنوان گروهی از افراد تعریف می شوند که تقریباً در یک زمان به یک سن خاص برسند و تحت تأثیر رویدادهای مهمی که در طول سال های کلیدی آن ها اتفاق می افتد، مانند تغییرات اقتصادی، جنگ، تغییرات سیاسی، ایدئولوژی های مختلف، نوآوری های تکنولوژیکی و تحولات اجتماعی قرار گیرند. این حوادث و رویدادهای مهم به منظور تعریف ارزش ها، نگرش ها و ترجیحات اجتماعی این گروه ها عمل می کنند (6). در میان نسل ها، متولدین دهه 2000 و بعد آن، نسلی که هنوز در حال تحصیل هستند نسل Z نامیده می شوند. این دانشجویان در عصری به دنیا آمده اندکه پیشرفت های تکنولوژیکی خیلی سریع بوده است و فناوری توسعه یافته تأثیر فوق العاده ای بر آن ها داشته است (7). این نسل جدید از دانشجویان، انتظارات متفاوتی از زندگی دارند. آن ها ویژگی های اجتماعی متمایز و شیوه های متفاوت تفکر و یادگیری دارند. آن ها ترجیح می دهند با استفاده از فناوری های ارتباطی، چندوظیفه ای و عدم علاقه به سخنرانی های سنتی متشکل از گوش دادن غیرفعال و یادداشت برداری، به سرعت به اطلاعات دست یابند. در عوض، آن ها فرآیند یادگیری فعال را ترجیح می دهند و خواستار تغییر در مدل های آموزشی هستند که بر رویکرد دانشجومحوری به جای رویکرد استادمحور متکی می باشد (8). لذا مدیران دانشگاه ها باید توجه داشته باشند که فعالیت های کلاسی، فعال، مشارکتی، اجتماعی و دانشجومحور باشد زیرا در غیر این صورت دانشجویان به راحتی خسته می شوند و حواس شان از فرآیند یادگیری پرت می شود. لازم به ذکر است که این دانشجویان با دستگاه های دیجیتال و فن آوری و راه های ارتباطی درگیر هستند. آن ها کاملاً محتاط هستند و ممکن است مانند نسل های دیگر به برخورد با درگیری ها عادت نداشته باشند؛ بنابراین، برنامه های آموزشی ویژه ای باید برای توسعه مهارت های کار گروهی، مذاکره و حل تعارض سازماندهی شود (7). دانشکده های پزشکی در حال حاضر باید برنامه درسی خود را برای ترویج محیطی غنی شده با فناوری و رویکردهای یادگیرنده محور با استفاده از یادگیری ترکیبی، موردی و تمرینات گروهی برای پاسخگویی به نسل جدیدی از دانشجویان پزشکی آماده کنند (9). درک بیشتر سبک های یادگیری فعال مانند استفاده از بازخورد و یادگیری مبتنی بر فناوری توسط هزاره ها ممکن است ما را قادر به افزایش اثربخشی برنامه درسی مستمر و استراتژی های توسعه دانشکده در آموزش پزشکی نماید (10). با توجه به این که دانشجویان نسل Z در همان دانشگاه ها با اساتید متعلق به نسل Y جمع می شوند که آن ها را برای آینده آماده می کنند و عمده مشکلاتی که در این محیط های آموزشی وجود دارد ناشی از شکاف نسلی می باشد؛ لذا برای پیشبرد یک فرآیند آموزشی، مدیران دانشگاه ها باید نقاط قوت و ضعف نسل ها را بررسی کرده و اقدامات ممکن را انجام دهند.  تشکر و قدردانی بدین وسیله نویسنده مسئول از کلیه همکاران که در مراحل نگارش این مقاله همکاری کردند، کمال تشکر و قدردانی را دارند.  تضاد منافع در این پژوهش هیچ گونه تعارض منافعی توسط نویسندگان گزارش نشده است. مشارکت نویسندگان: (1) مفهوم پردازی و ﻃﺮاﺣﯽ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ، یﺎ جمع آوری داده ها، یـﺎ تجزیه وتحلیل و ﺗﻔﺴـﯿﺮ داده ها: همه نویسندگان (2) ﺗﻬﯿﻪ پیش نویس ﻣﻘﺎﻟﻪ یﺎ ﺑـﺎزﺑﯿﻨﯽ آن ﺟﻬـﺖ ﺗـﺪویﻦ ﻣﺤﺘـﻮای اﻧﺪیﺸﻤﻨﺪاﻧﻪ: همه نویسندگان (3) تائید ﻧﻬﺎیﯽ دست نوشته ﭘﯿﺶ از ارﺳﺎل ﺑـﻪ ﻣﺠﻠـﻪ: همه نویسندگان

0

ارزش ها دارای کارکردهای بسیارمهم در جامعه هستند و این اهمیت زمانی بیشتر مشخص می شود که جامعه ای در معرض تغییر و تحولات قرار گیرد و تقویت انسجام اجتماعی یک ضرورت اساسی تلقی شود. جامعه ایران در چند دهه گذشته تحولات بزرگی چون انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی را پشت سر گذاشته و در مرحله نوسازی و سازندگی است. در این راستا، برحسب تجربه مستقیم و یا غیرمستقیم کنشگران اجتماعی از رویدادهای اشاره شده و یا دیگر ملاک ها می توان به وجود نسل ها در ایران پی برد. حال سوال این است. «آیا شکاف نسلی بین نسل ها وجود دارد؟» قصد اصلی این مقاله آن است که از طریق فراتحلیل، وضعیت تحول اجتماعی ایران را در بعد انتقال ارزش ها از منظر شکاف نسلی یا تفاوت نسلی در راستای دستیابی به اهداف زیر بررسی و تحلیل نماید:1- بررسی و تشریح مفاهیم اصلی در حوزه ارزش ها و نسل.2- بررسی تئوری های تبیین کننده مسائل نسلی و مقایسه آنها با یکدیگر.3- بررسی تحقیقات تجربی پیشین درخصوص مسائل نسلی اعم از تفاوت، شکاف، و انقطاع نسلی.نتایج بیشتر تحقیقات تجربی وجود شکاف یا گسست نسلی را تایید نمی نمایند. تعارض ارزشی و نگرشی میان گروه های نسلی در اکثر پژوهش های انجام شده تایید نمی شود و فرضیه شکاف نسلی با داده های اغلب پژوهش های انجام شده انطباق نداشته و بنابراین معتبر نیست. این نتایج همسویی بیشتری را با کسانی که معتقد به تفاوت نسلی هستند و نه شکاف یا گسست نسلی، نشان می دهند.